W przeciągu ostatnich lat organy podatkowe nagminnie korzystają z instytucji wszczęcia postępowania karnoskarbowego celem zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Przyglądając się tej praktyce można odnieść wrażenie, iż czynią to sztucznie, wyłącznie w celu uniknięcia przedawnienia. Skala zjawiska spowodowała, że sądy administracyjne zaczęły przyjmować tego rodzaju działanie za nieskuteczne wobec naruszenia zasady zaufania obywateli do organów skarbowych. Materiał opisuje stan sporu z okresu jego publikacji. W kolejnych latach zagadnienie instrumentalnego wszczynania postępowań karnoskarbowych na krótko przed przedawnieniem było przedmiotem dalszych rozstrzygnięć sądów administracyjnych. Kluczową uchwałę NSA omawiamy w sekcji aktualizacji na końcu wpisu.
Tymczasem przypominamy, że rozpoczęty bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. Taki stan prawny wywołał wiele kontrowersji, głównie z racji schematu podejmowanych działań przez fiskusa.
Termin przedawnienia zobowiązania podatkowego wynosi co do zasady 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Organy podatkowe miały w zwyczaju podejmować aktywność dowodową w ostatnim momencie i przy okazji wszczynać postępowania z kodeksu karnego skarbowego w ostatnim roku biegu wspomnianego terminu. Warunkiem dla zastosowania zawieszenia jest poinformowanie o tym podatnika. Wymóg ten wynika z treści art. 70c Ordynacji, który nakazuje organowi podatkowemu zawiadomić podatnika o nierozpoczęciu lub zawieszeniu biegu przedawnienia. Przepis wszedł w życie z dniem 15 października 2013 roku, po tym jak w tej sprawie wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 lipca 2012 roku (sygn. P 30/11). Wysyłając pismo do podatnika o wszczętym wobec niego postępowaniu w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, wraz z powyższą informacją urzędy stały na stanowisku, iż skutecznie zapobiegały przedawnieniu zobowiązania podatkowego. Orzecznictwo zwróciło uwagę na kilka poważnych uchybień w tej procedurze.
Po pierwsze, wszczynanie postępowań na krótko przed skutecznym przedawnieniem zobowiązań jest bezpodstawne, co godzi w zasadę zaufania do organów publicznych oraz narusza szybkość postępowania. Tak orzekł NSA w wyroku z dnia 17 maja 2016 roku (sygn. II FSK 893/14) stanowiąc, że działania, które polegają wpierw na wszczynaniu postępowania podatkowego tuż przed upływem okresu przedawnienia zobowiązania podatkowego w sytuacji, w której organ podatkowy dysponuje materiałem dowodowym wystarczającym do rozstrzygnięcia sprawy podatkowej od ponad pięciu lat, a następnie wszczynaniu postępowania o przestępstwo skarbowe są sprzeczne z prawem.
Po drugie, uchwałą z dnia 18 marca 2019 roku NSA (sygn. I FPS 3/18) stwierdził, iż zawiadomienie skutkuje zawieszeniem dopiero, gdy zostanie ono doręczone pełnomocnikowi ustanowionemu w danym postępowaniu kontrolnym, a nie podatnikowi. Zwraca się przy tym uwagę, iż nie ma tutaj znaczenia charakter pełnomocnictwa, bowiem reguła ta ma zastosowanie zarówno do pełnomocnictwa ogólnego, jak i szczególnego.
Po trzecie, treść zawiadomienia powinna być szczegółowa. WSA we Wrocławiu wyrokiem z dnia 22 lipca 2019 roku (sygn. I SA/Wr 365/19) nie zgodził się z wcześniejszym stanowiskiem NSA, gdzie stwierdzono, że wystarczy powołanie się przez fiskusa na w/w art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji. Wrocławski sąd uznał to za sprzeczne z prawem Unii Europejskiej, przede wszystkim ze standardami zawartymi w Karcie Praw Podstawowych. W wyroku sprecyzowano, że naczelnik urzędu powinien też wskazać konkretną informację w postaci przesłanki warunkującej zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, którego przedmiotem jest wszczęte postępowanie.
Zachęcamy do kontaktu celem weryfikacji czy w Państwa sprawie nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Aktualizacja - wrzesień 2026
Zapowiadane rozstrzygnięcie zapadło. W uchwale siedmiu sędziów z 24 maja 2021 r. (sygn. I FPS 1/21) Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że ocena przesłanek zastosowania art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c Ordynacji podatkowej przy wydawaniu decyzji podatkowej mieści się w granicach sądowej kontroli legalności tej decyzji. Sąd administracyjny może więc badać, czy wszczęcie postępowania karnoskarbowego nie miało charakteru instrumentalnego, nakierowanego wyłącznie na zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Organ, który chce skorzystać z tego skutku, musi liczyć się z kontrolą realnych podstaw wszczęcia postępowania. Jeżeli w Twojej sprawie postępowanie karnoskarbowe wszczęto tuż przed upływem terminu przedawnienia, przeanalizujemy, czy zawieszenie było skuteczne.
