Przeniesienie majątku do fundacji rodzinnej nie odcina wierzycieli fundatora. Za jego zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji fundacja odpowiada solidarnie z fundatorem - do wartości wniesionego mienia. Tak działa art. 8 ustawy o fundacji rodzinnej.
Jedno zastrzeżenie porządkowe: ten tekst dotyczy odpowiedzialności fundacji za długi fundatora. Kierunek odwrotny - kiedy za zobowiązania związane z fundacją odpowiada sam fundator - opisujemy w osobnym tekście o odpowiedzialności fundatora.
Za które długi fundatora odpowiada fundacja rodzinna?
Za zobowiązania powstałe przed ustanowieniem fundacji - solidarnie z fundatorem. Dotyczy to także zobowiązań alimentacyjnych z tego okresu. Inaczej z alimentami powstałymi po ustanowieniu fundacji: tu odpowiedzialność jest subsydiarna. Wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku fundacji dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku fundatora okaże się bezskuteczna (art. 8 ust. 2), choć pozew przeciwko fundacji wolno wnieść już wcześniej (art. 8 ust. 3).
Solidarność działa prosto: wierzyciel „starego” długu może od razu pozwać fundację, bez wcześniejszej egzekucji z majątku fundatora, i zaspokoić się z tego majątku, z którego będzie najłatwiej. Za pozostałe zobowiązania fundatora powstałe po ustanowieniu fundacja na podstawie art. 8 nie odpowiada - wierzycielowi zostaje wtedy skarga pauliańska, o której niżej.
Liczy się chwila powstania zobowiązania, a nie jego wymagalność. Art. 8 ust. 1 mówi o zobowiązaniach „powstałych” przed ustanowieniem fundacji, więc mieści się w nim także dług, którego termin zapłaty jeszcze nie nadszedł. Podatki reguluje osobny przepis: za zaległości podatkowe fundatora powstałe przed ustanowieniem fundacji odpowiada ona solidarnie z fundatorem, do wartości wniesionego majątku (art. 117e Ordynacji podatkowej).
Od kiedy fundacja jest „ustanowiona”?
Ustawa tego nie definiuje, a różnica bywa istotna. Oświadczenie o ustanowieniu fundacji fundator składa w akcie założycielskim albo w testamencie (art. 11). Do powstania fundacji potrzebne są jednak także m.in. wniesienie funduszu założycielskiego i wpis do rejestru (art. 21), a osobowość prawną fundacja uzyskuje z chwilą wpisu (art. 4 ust. 1). Przepisy nie przesądzają wprost, która z tych dat rozdziela „stare” długi od „nowych”. Planując fundację, bezpieczniej przyjąć, że wierzyciel powoła się na datę dla siebie korzystniejszą. Czym jest fundusz i jak się go pokrywa, wyjaśniamy w tekście o funduszu założycielskim.
Ile maksymalnie zapłaci fundacja?
Do wartości mienia wniesionego przez fundatora - ustalonej według stanu z chwili wniesienia i cen z chwili zaspokojenia wierzyciela (art. 9 ustawy). Fundacja nie odpowiada więc całym majątkiem bez ograniczeń, ale limit potrafi być wysoki, bo wzrost cen po wniesieniu działa na korzyść wierzyciela.
Czy fundacja odzyska to, co zapłaciła za fundatora?
Może, ale ustawa o fundacji rodzinnej tego wprost nie reguluje. Podstawy roszczenia zwrotnego trzeba szukać w Kodeksie cywilnym. Przy odpowiedzialności solidarnej o zwrocie rozstrzyga stosunek łączący współdłużników (art. 376 § 1 KC). Gdy ktoś płaci cudzy dług, za który odpowiada osobiście, nabywa spłaconą wierzytelność do wysokości zapłaty (art. 518 § 1 pkt 1 KC). Dlatego rozliczenie takich spłat warto uregulować z góry, w umowie fundatora z fundacją rodzinną albo w statucie. Spłata długu fundatora uszczupla majątek fundacji, a więc i to, co trafi do beneficjentów.
Czy statut może wyłączyć tę odpowiedzialność?
Nie. Odpowiedzialności z art. 8 ust. 1 nie można bez zgody wierzyciela wyłączyć ani ograniczyć - tak stanowi wprost ten przepis. Postanowienia statutu lub umów z fundatorem, które próbowałyby to obejść, nie zadziałają wobec wierzycieli.
Czym art. 8 różni się od skargi pauliańskiej?
Art. 8 nie wyłącza skargi pauliańskiej (art. 527-534 KC) - wierzyciel może korzystać z obu narzędzi. Przewaga art. 8 jest dwojaka. Po pierwsze, nie wymaga odrębnego powództwa o uznanie czynności za bezskuteczną. Po drugie, wierzyciel sięga do całego majątku fundacji - z limitem kwotowym - a nie tylko do przedmiotu zaskarżonej czynności.
Skarga pauliańska zachowuje przy tym własne pole: przydaje się tam, gdzie limit z art. 9 już się wyczerpał, albo gdy dług powstał po ustanowieniu fundacji i art. 8 w ogóle nie znajduje zastosowania.
Wniosek dla planujących fundację: art. 8 nie przekreśla sensu jej tworzenia, ale wymusza porządek - najpierw rzetelny bilans zobowiązań, potem wniesienie mienia. Kolejność działań opisujemy w przewodniku jak założyć fundację rodzinną w 6 krokach.
Zespół HMP Prawo doradza fundatorom przy tworzeniu i prowadzeniu fundacji rodzinnych - także przy ocenie zobowiązań przed wniesieniem mienia. Skontaktuj się z nami albo zadzwoń: 798 921 159.
Stan prawny na 3 września 2026 r. Aktualizacja 23 września 2026 r.: podstawy prawne tez zweryfikowane z tekstem ustawy o fundacji rodzinnej, Ordynacji podatkowej i Kodeksu cywilnego.