Fundacji rodzinnej nie musi zakładać jedna osoba. Ustawa dopuszcza kilku fundatorów - z jednym wyjątkiem. Wyjaśniamy, kto wtedy wnosi fundusz założycielski, jak liczy się proporcja mienia i dlaczego przy fundatorach spoza jednej rodziny rosną koszty podatkowe świadczeń dla beneficjentów.
Czy fundacja rodzinna może mieć kilku fundatorów?
Tak. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej fundację może ustanowić więcej niż jeden fundator. Wyjątkiem jest fundacja tworzona w testamencie - ta może mieć tylko jednego fundatora (art. 12 ust. 2), bo testament sporządza jeden spadkodawca.
Fundatorem może być wyłącznie osoba fizyczna posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych (art. 11). Fundacji rodzinnej nie założy więc spółka ani inna osoba prawna. Współfundatorami bywają najczęściej małżonkowie, rzadziej rodzeństwo albo wspólnicy rodzinnego biznesu.
Kto wnosi fundusz założycielski przy kilku fundatorach
Fundusz założycielski to co najmniej 100 000 zł (art. 17). Przy fundacji zakładanej za życia trzeba go wnieść przed wpisem do rejestru (art. 21 pkt 5). Gdy fundatorów jest kilku, każdy może pokryć część funduszu - ustawa nie wymaga równych wkładów.
Wniesione składniki trafiają do spisu mienia, który sporządza fundator (art. 27). W spisie wskazuje się, kto i co wniósł oraz o jakiej wartości - rynkowej na dzień wniesienia (art. 19) i podatkowej (art. 27 ust. 1). Nie jest to jedynie formalność - od tych wartości zależy dalsze rozliczenie podatkowe fundacji.
Proporcja fundatora - liczba, która decyduje o podatku
Dla każdego fundatora ustala się proporcję wartości mienia, które wniósł. Proporcję tę ustala się na podstawie mienia wniesionego do fundacji i zasad jego przypisania poszczególnym fundatorom określonych w ustawie (art. 28 i 29) - nie jest ona po prostu udziałem fundatora w bieżącej wartości aktywów fundacji ani nie obejmuje automatycznie wypracowanych przez nią zysków. Ta proporcja przesądza o opodatkowaniu świadczeń dla beneficjentów.
Mechanizm jest dwustopniowy. Przy wypłacie świadczenia fundacja płaci 15% CIT (art. 24q ust. 1 ustawy o CIT). U beneficjenta będącego osobą fizyczną świadczenie jest zwolnione z PIT, jeżeli należy on do tzw. grupy zerowej wobec fundatora - to małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha (art. 21 ust. 1 pkt 157 ustawy o PIT w związku z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn). Zwolnienie obejmuje jednak tylko część świadczenia odpowiadającą proporcji tego fundatora (art. 21 ust. 49 ustawy o PIT). Pozostała część jest opodatkowana 10% albo 15% PIT (art. 30 ust. 1 pkt 17 ustawy o PIT).
Istotna jest reguła z art. 28 ust. 2: mienie wniesione przez małżonka, zstępnych, wstępnych i rodzeństwo fundatora traktuje się tak, jakby wniósł je sam fundator. Dla jednej rodziny proporcja pozostaje więc korzystna.
Kiedy kilku fundatorów jest uzasadnione, a kiedy nie
Dla małżonków zakładających fundację dla wspólnych dzieci wspólne fundatorstwo jest naturalne i podatkowo bezpieczne - dzięki art. 28 ust. 2 świadczenia dla dzieci pozostają zwolnione z PIT. Procedura założenia fundacji rodzinnej jest w tym wariancie taka sama jak przy jednym fundatorze.
Inaczej jest przy fundatorach spoza jednej rodziny, na przykład wspólnikach spółki. Beneficjent bliski tylko jednemu z nich skorzysta ze zwolnienia wyłącznie w części odpowiadającej proporcji „swojego” fundatora - reszta świadczenia będzie opodatkowana. Do tego dochodzi połączenie w jednym podmiocie sukcesji i kontroli nad majątkiem dwóch rodzin. W większości przypadków korzystniejsze są wtedy odrębne fundacje. Zanim podejmiesz decyzję, warto zważyć wady i zalety fundacji rodzinnej w konkretnej sytuacji rodzinnej i biznesowej.
