Fundusz założycielski fundacji rodzinnej to minimum 100 000 zł, ale nie musi być to gotówka. Można wnieść nieruchomości, udziały i akcje, a nawet całe przedsiębiorstwo. Każdy z tych składników niesie inne skutki podatkowe - a wniesienie praw wspólnika w spółce ma pułapki, o których lepiej wiedzieć wcześniej.
Ile wynosi fundusz założycielski i czym można go pokryć
Fundator wnosi mienie na pokrycie funduszu założycielskiego o wartości określonej w statucie, nie niższej niż 100 000 zł (art. 17 ustawy o fundacji rodzinnej). Ustawa posługuje się ogólnym pojęciem „mienie” (art. 44 Kodeksu cywilnego), a nie zamkniętą listą. W praktyce na fundusz założycielski wnosi się:
- środki pieniężne,
- nieruchomości,
- rzeczy ruchome (maszyny, pojazdy, dzieła sztuki),
- udziały i akcje spółek,
- ogół praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej,
- przedsiębiorstwo lub jego zorganizowaną część,
- papiery wartościowe i inne prawa majątkowe.
Spis mienia i wycena - dlaczego wartość ma znaczenie
Każdy wnoszony składnik trafia do spisu mienia, który sporządza fundator (art. 27 ust. 2), a później aktualizuje zarząd (art. 27 ust. 3). Wartość składników innych niż środki pieniężne ustala się według wartości rynkowej na dzień wniesienia (art. 19), a w spisie ujmuje się także ich wartość podatkową (art. 27 ust. 1).
Rzetelna wycena nie jest jedynie formalnością. Od wartości wniesionego mienia zależy proporcja fundatora (art. 28), a więc zakres zwolnienia świadczeń dla beneficjentów od PIT. Zaniżenie lub zawyżenie wartości może rodzić konsekwencje przy późniejszych rozliczeniach i podczas kontroli.
Wniesienie udziałów i akcji - skutki podatkowe
Skutki wniesienia mienia trzeba ocenić odrębnie w podatkach dochodowych i w VAT - samo zwolnienie fundacji z CIT nie rozstrzyga wszystkich podatków. W podatkach dochodowych po stronie fundacji działa zwolnienie podmiotowe (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT), a po stronie fundatora będącego osobą fizyczną wniesienie mienia zwykle nie stanowi odpłatnego zbycia, więc nie powstaje przychód w PIT - kierunek ten potwierdza dotychczasowa praktyka interpretacyjna Dyrektora KIS. Odrębnej oceny wymagają natomiast skutki w VAT, zależne m.in. od przedmiotu wkładu i statusu wnoszącego.
Fundacja może być wspólnikiem i akcjonariuszem - przystępowanie do spółek handlowych i uczestnictwo w nich mieści się w dozwolonej działalności (art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej). Dywidendy z wniesionych udziałów są zwolnione z CIT po stronie fundacji. Podatek 15% pojawia się dopiero przy wypłacie świadczenia do beneficjenta (art. 24q ustawy o CIT). Konstrukcja, w której udziały pozostają w fundacji, a świadczenie jest wypłacane dopiero w razie potrzeby, bywa więc podatkowo efektywna.
Pułapki: forma spółki, ukryte zyski, sankcyjny CIT
Nie każdy udział jest jednak równie bezpieczny. Możliwość wniesienia praw wspólnika oraz skutki podatkowe zależą od formy prawnej spółki i jej statusu podatkowego - trzeba je ocenić przed przeniesieniem praw. Uczestnictwo fundacji w spółkach transparentnych podatkowo bywa przedmiotem sporu: organy podatkowe traktują je niekiedy jako działalność poza dozwolonym katalogiem i domagają się sankcyjnego 25% CIT (art. 24r ustawy o CIT), natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych pojawia się stanowisko przyznające zwolnienie w ramach art. 5 ust. 1 pkt 3. Przed wniesieniem takich praw warto rozważyć zabezpieczenie się interpretacją indywidualną. Trzeba też pamiętać, że przystąpienie fundacji do spółki (np. jawnej) może zmieniać ocenę jej statusu podatkowego, a krąg wspólników niektórych spółek - jak spółka partnerska - jest ustawowo ograniczony. Udziały w spółce z o.o. i akcje spółki akcyjnej, a także ogół praw w spółce komandytowej (która jest podatnikiem CIT), są pod tym względem zwykle mniej sporne.
Druga pułapka to ukryte zyski. Nieodpłatne korzystanie z majątku fundacji przez fundatora, beneficjenta lub podmiot powiązany, a także niektóre pożyczki, mogą zostać uznane za ukryte zyski opodatkowane 15% CIT (art. 24q ustawy o CIT). Nie każde skorzystanie z majątku przez beneficjenta oznacza jednak automatycznie ukryty zysk - pożyczki i nieodpłatne korzystanie z majątku wymagają odrębnej kwalifikacji. Należy ustalić, czy powstaje świadczenie dla beneficjenta albo ukryty zysk w rozumieniu ustawy o CIT (por. art. 24q ust. 1a, w tym warunki dotyczące terminu spłaty pożyczki). Ze zwolnienia wyłączone są też przychody z najmu, dzierżawy lub udostępnienia do korzystania przedsiębiorstwa albo składników majątku służących prowadzeniu działalności gospodarczej przez fundatora, beneficjenta lub podmiot powiązany (art. 6 ust. 8 ustawy o CIT).
Trzecia to sam zakres działalności: dochód z aktywności wykraczającej poza zamknięty katalog z art. 5 ustawy o fundacji rodzinnej jest opodatkowany sankcyjnym 25% CIT (art. 24r ustawy o CIT).
Zaplanuj strukturę, zanim wniesiesz majątek
Dobór składników i ich wycena przesądzają o podatkach fundacji na lata. To, co bezpieczne przy udziałach w spółce kapitałowej, może być ryzykowne przy spółce transparentnej albo przy nieruchomości używanej przez rodzinę. Praktykę interpretacyjną wokół wniesienia majątku, najmu i inwestycji fundacji opisujemy osobno. Warto też sprawdzić, jaką działalność gospodarczą może prowadzić fundacja rodzinna oraz jak wygląda opodatkowanie fundacji rodzinnej.
