Od zawiązania do wpisu do rejestru fundacja rodzinna działa jako „fundacja rodzinna w organizacji”. W tym okresie reprezentuje ją fundator lub pełnomocnik powołany przez fundatora, a zarząd - wyłącznie w przypadkach wskazanych w ustawie (art. 23 ustawy o fundacji rodzinnej). Zanim więc podpiszesz pierwszą umowę w imieniu fundacji, upewnij się, że robi to właściwa osoba.
Kluczowe wnioski
- Do wpisu do rejestru fundację rodzinną w organizacji reprezentuje fundator lub pełnomocnik powołany przez fundatora, a zarząd tylko w przypadkach wskazanych w ustawie (art. 23 ust. 4).
- Przy kilku fundatorach działają oni co do zasady łącznie, chyba że statut stanowi inaczej.
- Pełnomocnictwo od fundatora wygasa z chwilą wpisu fundacji do rejestru. Sporne jest, czy wygasa także ze śmiercią fundatora.
- Po śmierci fundatora ustawa nie wskazuje wprost, kto reprezentuje fundację w organizacji - tę lukę trzeba zabezpieczyć w dokumentach fundacji.
- Przy umowach fundatora z fundacją praktyka stosuje powołanie zarządu z odroczonym terminem albo podwójne pełnomocnictwo.
Czym jest fundacja rodzinna w organizacji?
To etap przejściowy między zawiązaniem fundacji a jej wpisem do rejestru. Krótki, ale intensywny: właśnie wtedy fundacja zawiera pierwsze umowy i przejmuje majątek rodzinny. Od tego, kto je podpisze, zależy ich skuteczność. Stawka jest praktyczna: jeżeli umowę podpisze niewłaściwa osoba, jej skuteczność stanie pod znakiem zapytania - a wraz z nią losy majątku wnoszonego do fundacji.
Kto podpisuje umowy przed wpisem do rejestru?
Reguła z art. 23 ustawy jest jasna: fundację rodzinną w organizacji reprezentuje fundator lub pełnomocnik powołany przez fundatora. Zarząd wchodzi do gry tylko w przypadkach wskazanych w ustawie - o nich niżej.
Jeżeli fundatorów jest kilku, działają wszyscy łącznie. Odpowiednie zastosowanie znajduje art. 14 ust. 1 ustawy, przy czym statut może uregulować tę kwestię inaczej. O tym, jak w praktyce układa się współdziałanie kilku fundatorów w jednej fundacji rodzinnej, pisaliśmy osobno.
Jak działa pełnomocnictwo udzielone przez fundatora?
Do pełnomocnictwa stosuje się ogólne przepisy art. 98-109 Kodeksu cywilnego. Fundator może go udzielić jeszcze przed zawiązaniem fundacji - takie pełnomocnictwo pozostaje „uśpione” i działa pod warunkiem zawieszającym. Z chwilą wpisu fundacji do rejestru pełnomocnictwo wygasa z mocy prawa, a reprezentację przejmuje zarząd. W praktyce oznacza to, że dokument przygotowany na etapie planowania fundacji nie wymaga ponawiania po zawiązaniu, ale po wpisie nie wolno się już nim posługiwać.
Sporne jest, czy pełnomocnictwo wygasa również ze śmiercią fundatora - w doktrynie prezentowane są oba stanowiska. Planując sukcesję, lepiej nie opierać się wyłącznie na pełnomocnictwie.
Granice swobody wyznaczają cztery reguły:
- fundator może ustanowić więcej niż jednego pełnomocnika,
- pełnomocnikiem może być także osoba prawna, członek zarządu albo członek zgromadzenia beneficjentów,
- niedopuszczalna jest reprezentacja mieszana, czyli działanie fundatora łącznie z pełnomocnikiem,
- wykluczona jest prokura.
Katalog ten wynika z zestawienia ustawy o fundacji rodzinnej z ogólnymi przepisami Kodeksu cywilnego o pełnomocnictwie. Zwłaszcza zakaz reprezentacji mieszanej bywa w praktyce przeoczany - fundator albo działa sam, albo w pełni oddaje pole pełnomocnikowi.
Czy zarząd może działać za fundację w organizacji?
Za życia fundatorów - zasadniczo nie. Ustawa przewiduje trzy wyjątki: zgłoszenie do rejestru fundacji ustanowionej w testamencie (art. 114 ust. 4), usuwanie danych osobowych (art. 86) oraz likwidację (art. 91). Poza tymi przypadkami umowa podpisana przez zarząd przed wpisem to umowa podpisana z naruszeniem zasad reprezentacji.

Co się dzieje po śmierci fundatora?
Tu ustawa milczy. Po śmierci fundatora - podobnie jak przy fundacji ustanowionej w testamencie - literalnie brak podmiotu uprawnionego do reprezentacji. W doktrynie broniony jest pogląd przyznający tę kompetencję zarządowi, wywodzony z art. 23 ust. 6 w związku z art. 54 ustawy oraz z analogii do art. 161 § 2 Kodeksu spółek handlowych. Luki nie da się jednak w pełni usunąć wykładnią i postulowana jest interwencja ustawodawcy. Więcej o pozycji prawnej fundatora przeczytasz we wpisie o statusie fundatora fundacji rodzinnej.
Jak zabezpieczyć umowy między fundatorem a fundacją?
Typowy polski stan faktyczny wygląda tak: jedna osoba łączy role fundatora, jedynego członka zarządu i jedynego beneficjenta. Paradoksalnie właśnie wtedy zasady reprezentacji są najbardziej niejasne - a to przecież najczęstszy model fundacji rodzinnej.
Praktyka wypracowała dwa zabezpieczenia przy umowach między fundatorem a fundacją:
- powołanie zarządu z odroczonym terminem - zarząd rozpoczyna działanie dopiero po zawarciu kluczowych umów,
- „podwójne pełnomocnictwo” - udzielone przez fundatora i przez zgromadzenie beneficjentów.
Według części doktryny przy ścisłej wykładni art. 63 oba zabezpieczenia są zbędne, choć legalne. Skoro jednak spór trwa, ostrożność ma swoją wartość: wadliwa reprezentacja może zaważyć na skuteczności umowy. Ryzyka samej umowy fundatora z fundacją rodzinną omawiamy osobno. W dokumentach fundacji warto więc z góry opisać, kto i na jakiej podstawie działa do dnia wpisu - to eliminuje wątpliwości, zanim w ogóle powstaną. Jeżeli dopiero planujesz sukcesję w Twojej firmie, zacznij od przewodnika po rejestracji fundacji rodzinnej.
Zespół HMP Prawo prowadzi obsługę fundacji rodzinnych - od aktu założycielskiego po bieżące umowy. Skontaktuj się z nami albo zadzwoń: 798 921 159.
Stan prawny na 3 września 2026 r.