Fundacja rodzinna to osoba prawna powołana do gromadzenia mienia i zarządzania nim w interesie beneficjentów, uregulowana ustawą z 26 stycznia 2023 r. Dla firm rodzinnych to dziś podstawowe narzędzie sukcesji: pozwala oddzielić majątek od bieżących ryzyk biznesu i ułożyć wypłaty dla rodziny na pokolenia. Poniżej kompendium: zebrane w jednym miejscu odpowiedzi na najczęstsze pytania z odesłaniami do naszych szczegółowych analiz.
Po co zakłada się fundację rodzinną?
Najkrócej: żeby firma i majątek przetrwały zmianę pokoleniową w jednych rękach, bez rozdrabniania między spadkobierców. Fundacja chroni majątek przed częścią ryzyk, ale ochrona ma granice, które trzeba znać przed startem. Punkt wyjścia to nasze teksty o tym, czy fundacja rodzinna chroni majątek, oraz zestawienie wad i zalet fundacji rodzinnej.
Jak założyć fundację rodzinną?
Proces obejmuje akt założycielski albo testament, statut u notariusza, wniesienie funduszu założycielskiego o wartości co najmniej 100 000 zł i wpis do rejestru fundacji rodzinnych. Krok po kroku opisaliśmy go we wpisach o zakładaniu fundacji w 6 krokach i rejestracji fundacji rodzinnej. O tym, co można wnieść na pokrycie funduszu, piszemy w tekście o funduszu założycielskim.
Sercem konstrukcji jest statut: cele, zasady świadczeń, organy i sukcesja. Zobacz, co musi zawierać statut, oraz 7 błędów w statucie, które opóźniają rejestrację. Późniejsza zmiana statutu wymaga notariusza i wpisu.
Jak fundacja rodzinna jest opodatkowana?
Co do zasady fundacja jest zwolniona z CIT w bieżącej działalności dozwolonej ustawą, a 15% CIT płaci dopiero przy wypłacie świadczeń beneficjentom. Świadczenia dla fundatora i najbliższej rodziny (tzw. grupa zero) są przy tym zwolnione z PIT w odpowiedniej proporcji - przy dwóch fundatorach-małżonkach zwolnienie może objąć całe świadczenie, jeżeli beneficjent należy do grupy zero wobec obojga. Działalność wykraczająca poza dozwolony zakres jest karana stawką 25% CIT - mapę takich sytuacji znajdziesz we wpisie o tym, czego fundacji robić nie wolno. Podstawy zebraliśmy w tekście o opodatkowaniu fundacji rodzinnej. Ministerstwo Finansów przygotowało projekt zmian (UD447, sierpień 2026 r.), który przewiduje m.in. podwyższenie stawki z 15% do 19% i okres utrzymania mienia przed jego sprzedażą. To projekt, a nie obowiązujące prawo.
Jakie są ryzyka i ograniczenia?
Trzy, o których trzeba wiedzieć przed decyzją. Po pierwsze, fundacja odpowiada za długi fundatora sprzed jej ustanowienia (art. 8 ustawy). Po drugie, wniesienie majątku nie wyłącza roszczeń o zachowek - działa zasada 10 lat. Po trzecie, transakcje fundatora z własną fundacją i świadczenia dla powiązanych bywają kwalifikowane jako ukryte zyski - pisaliśmy o pułapce czynności „z samym sobą” i o tym, dlaczego kontrakt menadżerski to ukryty zysk, a umowa o pracę nie. Osobne analizy dotyczą podatku przy likwidacji fundacji i praktycznych granic zakazu zwrotu mienia fundatorowi.
Kto zarządza fundacją i kim są beneficjenci?
Fundacją kieruje zarząd, nadzór sprawuje rada nadzorcza, jeżeli przewiduje ją statut (przy ponad 25 beneficjentach jest obowiązkowa), a beneficjenci działają przez zgromadzenie beneficjentów - podział ról opisują teksty o tym, kto zarządza fundacją rodzinną, i o zadaniach zgromadzenia beneficjentów. Fundatorem pozostaje się na stałe: statusu fundatora nie zmieni ani statut, ani zrzeczenie. Listę beneficjentów prowadzi fundacja, a obowiązki wobec CRBR wyjaśniamy we wpisie o rejestrze beneficjentów i CRBR.
Najczęstsze pytania
Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?
Tak, ale tylko w zakresie dozwolonym ustawą (m.in. najem, zbywanie mienia, udziały w spółkach, udzielanie pożyczek określonym podmiotom). Wyjście poza ten katalog oznacza 25% CIT. Szczegóły: działalność gospodarcza fundacji rodzinnej.
Czy lista beneficjentów jest jawna?
Rejestr fundacji rodzinnych jest jawny, ale nie zawiera pełnej listy beneficjentów. Ujawnia natomiast członków zgromadzenia beneficjentów, czyli beneficjentów, którym statut przyznał prawo udziału w nim. Beneficjentów rzeczywistych fundacja zgłasza do CRBR. Wyjaśniamy to we wpisie o jawności listy beneficjentów.
Ile kosztuje założenie fundacji rodzinnej?
Minimum to fundusz założycielski 100 000 zł (w gotówce lub mieniu) plus koszty notarialne, sądowe i doradcze. Realny budżet zależy od struktury majątku, który ma trafić do fundacji.
Czy fundacja chroni majątek przed wierzycielami?
Częściowo. Za zobowiązania fundatora powstałe przed ustanowieniem fundacji odpowiada ona solidarnie z fundatorem, do wartości wniesionego mienia. Fundusz założycielski przestaje być doliczany do zachowku dopiero po 10 latach od wniesienia, i to tylko wtedy, gdy fundacja nie jest spadkobiercą fundatora. Ochrona działa najlepiej, gdy fundację zakłada się z wyprzedzeniem, a nie w reakcji na problemy.
Porozmawiajmy o Twojej sukcesji
Zakładamy i obsługujemy fundacje rodzinne od strony prawnej i podatkowej w jednym zespole. Skontaktuj się z HMP - przeanalizujemy, czy fundacja rodzinna jest właściwym narzędziem dla Twojego majątku, i przygotujemy statut odporny na spory.
Stan prawny: wrzesień 2026. Źródło: ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz.U. 2023 poz. 326).
