Przepisy fundacji rodzinnej nie przewidują trybu odwołania świadczenia na wzór odwołania darowizny w przypadku rażącej niewdzięczności osoby obdarowanej. Nie oznacza to jednak, że fundacja rodzinna nigdy nie może domagać się zwrotu świadczeń wypłaconych beneficjentowi.
Kiedy fundacja rodzinna może domagać się zwrotu świadczenia od beneficjenta?
Fundacja rodzinna może domagać się zwrotu świadczenia od beneficjenta, w sytuacji, gdy jego wypłata nastąpiła wbrew przepisom prawa lub postanowieniom statutu. Warto dodać, że sam statut może uzależniać wypłatę świadczenia od spełnienia się określonego warunku. Świadczenie może być również przyznane z zastrzeżeniem terminu. Z kolei sama ustawa zawiesza prawa do świadczeń, jeżeli ich spełnienie na rzecz beneficjenta fundacji rodzinnej zagrażałoby jej wypłacalności.
Przykładowo więc, jeżeli fundacja rodzinna wypłaci beneficjentowi świadczenie, które zgodnie z treścią statutu zastrzeżone pod warunkiem, który się nie ziścił, wówczas beneficjent może zostać zobowiązany do zwrotu świadczenia. Beneficjent może zostać również zobowiązany do zwrotu świadczenia, którego spełnienie zagroziło wypłacalności fundacji rodzinnej.
Dodać trzeba, że zobowiązanym do zwrotu może być zarówno sam beneficjent jak i członkowie zarządu, którzy ponoszą odpowiedzialność za spełnienie takiego świadczenia. Odpowiedzialność członków zarządu z beneficjentem jest wówczas solidarna. Oznacza to, że fundacja rodzinna może domagać się zwrotu świadczenia.
Czy fundacja rodzinna może żądać od beneficjenta zwrotu świadczenia w przypadku, gdy świadczenia wydatkowane są przez beneficjenta w sposób sprzeczny z oczekiwaniami fundacji?
Nie, zwrot dotyczy wyłącznie świadczeń wypłaconych niezgodnie z przepisami prawa lub treścią statutu. O ile sama wypłata świadczenia może zostać uzależniona od ziszczenia się określonych warunków lub upływu terminu, o tyle sposób w jaki beneficjent konsumuje świadczenia pozostaje indywidualną sprawą beneficjenta.
Czy fundacja rodzinna może odwołać świadczenia zrealizowane na rzecz beneficjenta?
Fundacja rodzinna nie może odwołać świadczeń zrealizowanych wcześniej na rzecz beneficjenta, o ile świadczenia wypłacone zostały zgodnie z prawem i statutem. O tym, kto znajdzie się w kręgu beneficjentów oraz jakie świadczenia otrzyma, decyduje statut, a treść statutu może ulec zmianie. Zmiana zasad przyszłych świadczeń wymaga jednak odróżnienia jej od ingerencji w już powstałe roszczenia beneficjenta - te ostatnie podlegają odrębnej ocenie. Innymi słowy: zmiana statutu może wpływać na zasady przyszłych świadczeń, ale nie oznacza swobodnego odbierania roszczeń już nabytych.
Czy beneficjent fundacji rodzinnej może dokonać cesji swoich praw?
Nie. Uprawnienia beneficjenta w fundacji rodzinnej są co do zasady niezbywalne - beneficjent nie może dokonać cesji swoich praw i obowiązków beneficjenta (art. 39 ustawy). Odrębnie natomiast ocenia się już powstałe wierzytelności beneficjenta (np. wymagalne roszczenie o konkretne, przyznane świadczenie), ponieważ art. 39 rozróżnia uprawnienia beneficjenta i jego wierzytelności; ich sytuację prawną trzeba badać osobno.